Smocza lista lektur

    Nie zaserwuję Wam dziś "donosów rzeczywistości" [ukłony w stronę Mirona B., którego dzienniki właśnie się ukazały i na które ostrzę sobie kły] z Zoo z przyczyny bardzo prozaicznej - są ferie. Wiem jednak - śledząc uważnie statystykę odwiedzin na moim blogu -  że jest wcale pokaźna grupa osób, która zagląda tu codziennie w oczekiwaniu na kolejny post. Nie mogę zatem z powodów tak przyziemnych, jak wolne, zamilknąć na całe dwa tygodnie, bo tego się Czytelnikom nie robi :) Trzeba więc wymyślić temat, który choć trochę pokrywałby się z założeniami tematycznymi tej witryny i byście nie mieli wrażenia, że wcisnęłam Wam ochłap, typową "zapchajdziurę".
    Smok zatem jechał tramwajem [po prezent dla Magulca, któremu mamy w planach z Hipkiem już niedługo zrobić wjazd :)], myślał, myślał - i wymyślił post o lekturach szkolnych. Stop stop: nim ziewniecie, zaklniecie i przestaniecie czytać, pozwólcie wyjaśnić, o co mi kaman. Otóż chciałabym zaprezentować Wam moje stanowisko w sprawie książek, które z różnych powodów powinien znać każdy, a zatem ich miejsce w kanonie lektur jest jak najbardziej stałe i niezmienne. Rzecz jasna zdaję sobie sprawę, że ta kwestia jest z założenia dyskusyjna, zapraszam więc do wymiany poglądów w komentarzach i stworzenia przez moich drogich Czytelników własnej listy, oczywiście z uzasadnieniem.
    Nim przejdę do moich typów, to mam jeszcze jedną uwagę. Otóż przed ułożeniem rankingu warto zadać sobie pytanie, jaki cel ma prezentowanie młodzieży szkolnej takiego a nie innego zestawu książek. Moim skromnym nauczycielskim zdaniem zależy to od wieku, w jakim są uczniowie. Tu wyraźnie rozgraniczyłabym edukację dzieciaków [dawna 8-letnia podstawówka, a po nieszczęsnej reformie podstawówka plus gimnazjum] od zaznajamiania z literaturą młodzieży licealnej. W pierwszym przedziale wiekowym celem nadrzędnym powinno być pokazanie różnorodności świata książek, zaserwowanie im ciekawego, ale i wartościowego miksu rozmaitych twórców w nadziei, że część dzieciaków złapie literackiego bakcyla i będzie już samo chciało go potem dalej karmić. W przypadku starszej, bardziej świadomej młodzieży, to jestem zdania, że liceum ma serwować skrócony kurs historii literatury - tylko rzecz jasna powinny być na to cztery lata, tak jak kiedyś, a nie nędzne trzy... Chodzi o to, by maturzysta [a więc człowiek z wykształceniem średnim] potrafił spojrzeć na literaturę z perspektywy jej historycznego rozwoju, wiedział, jak się pisało w której epoce i dlaczego, a także znał najważniejszych twórców oraz "typowe" dla danego okresu dzieła.
    Mój ranking lektur powstał w oparciu o oba te kryteria jednocześnie, będą tam więc umieszczone książki i dlatego, że są ciekawe i fajne, ale też i dlatego, że są ważne z punktu widzenia czasów, w których powstały. Aha, kolejność jest przypadkowa, nie znaczy to więc, że dajmy na to pozycję nr 1 cenię bardziej, niż następujące po niej.

1. Antoine de Saint-Exupéry, "Mały Książę" - należy do tych magicznych książek, które dojrzewają wraz z czytelnikiem. To, co z niej wyciągniemy, zależy od tego, na jakim etapie życiowym jesteśmy. Myślę, że to znakomity tekst do pokazania, że do niektórych książek powinno się wracać po kilka razy.

2. Henryk Sienkiewicz - ogólnorozumiane "COŚ". Owo "coś" to może być "Quo Vadis", "Potop", "Pan Wołodyjowski", ostatecznie "Krzyżacy". Jestem zdania, że Sienkiewicz to przede wszystkim mistrz słowa, świetny gramatyk, potrafiący budować długie, rozbudowane zdania w taki sposób, by były logiczne i przejrzyste. Warto więc pokazać dzieciakom, jak się to robi. Na jakim przykładzie to pokazać, to już kwestia otwarta. Ja wybrałabym "Quo Vadis" ze względu na genialną kreację Nerona oraz polemikę Petroniusza z wartościami chrześcijańskimi - lub "Pana Wołodyjowskiego", bo tam wstępuje jedyna udana sienkiewiczowska bohaterka kobieca, czyli Basia Jeziorkowska.

3. Jan Kochanowski, "Treny" - i to KONIECZNIE w całości, bo inaczej gubi się ich głębia. Pomijając kunszt formy [który mnie, jako polonistkę, powala na kolana] i fakt, że "Treny" przez swoją tematykę [opłakiwanie zwykłego dziecka] dokonały rewolucji literackiej, jest to genialne, bardzo prawdziwe psychologicznie studium żałoby. Cały cykl kapie od emocji, uczuć, krzyku. Mnie ciary przechodzą ilekroć to czytam.

4. Juliusz Słowacki, "Balladyna" - porządnie, zgodnie z zaleceniami gatunku skonstruowany dramat. Do tego sama historia jest wciągająca, mroczna, ma dużo zwrotów akcji i spektakularne zakończenie. Jedyny mankament to motyw plamy na czole, bezczelnie zerżnięty z Shakespeare'a, ale jeśli uświadomimy sobie, że sam genialny Brytyjczyk "ukradł" ten wątek Senece, to chyba możemy to Julkowi wybaczyć...

5. Bolesław Prus, "Lalka" - [już słyszę te jęki znudzenia...]. Mówcie, co chcecie, ale to historia, która stanowi świetne kompendium problemów, jakimi żyli ludzie w drugiej połowie XIX wieku. Kto chce zrozumieć pozytywizm, nie może nie znać tej książki. Olać Wokulskiego, olać durną Łęcką - skupcie się na postaciach epizodycznych, dialogach, panoramie społecznej Warszawy. No majstersztyk.

6. Coś z literatury "obozowej i łagrowej". Propozycje mam trzy [rzecz jasna ideałem byłoby, gdyby uczeń znał je wszystkie]:
- Tadeusz Borowski, "Opowiadania" [całość, żaden wybór!!!]
- Gustaw Herling-Grudziński, "Inny świat"
- Kazimierz Moczarski, "Rozmowy z katem".
Uzasadnienie? Ludzie MUSZĄ wiedzieć, co się działo w obozach i łagrach, w gettach, w okupowanej Polsce. Ta wiedza nie może zostać zapomniana, bo inaczej ryzykujemy, że ten koszmar się powtórzy.

7. George Orwell, "Rok 1984" - ta książka staje się coraz bardziej przerażająca w swojej trafności wprost proporcjonalnie do rozwoju techniki i cywilizacji. Żyjemy w świecie Wielkiego Brata, jesteśmy obserwowani, kontrolowani przez maszyny i Internet - i co gorsza, sami się na to godzimy.

8. Franz Kafka, "Proces" - człowiek v.s. biurokracja i władza. Przygnębiający pojedynek, w którym niestety jednostka jest na straconej pozycji. Książka - podobnie jak "Mały Książę" - mająca kilka warstw, wymagająca myślenia, nie prezentująca czytelnikowi swoich bebechów w pierwszym kontakcie.

9. "Mitologia grecka" - zabijcie mnie, znów całość... Jestem zdania, że Europejczyk bez znajomości Biblii oraz mitologii jest kulturalnie kaleką. Zadajcie sobie kiedyś trud i zwróćcie uwagę, jak często to, z czym się na co dzień stykacie, odwołuje się do tych dwóch pozycji. Człowiek pochodzący z kultury śródziemnomorskiej jest tym przesiąknięty, a gdyby z języka usunąć wszelkie odwołania do mitologii i Biblii, to zostałaby nam może 1/3 wyrażeń... Porównałabym te dwie książki do nóg, na których wszyscy stoimy - to teraz proszę, obetnijcie sobie nogi. Jasne, da się żyć, ale jest to bez porównania trudniejsze.

10. Christiane F., "My dzieci z dworca Zoo" - ta ostatnia lektura może się wydawać zaskakująca i z pewnością jej wybór podyktowany jest moim miejscem pracy, a jak wiadomo punkt widzenia zależy od punktu siedzenia :) Książka "mózgotrzepiąca", brutalna, ale przez to stwarzająca szansę, że młody czytelnik coś dzięki niej zrozumie, zanim spieprzy sobie życie eksperymentami z substancjami, których lepiej nie ruszać. W dobie różnego rodzaju palikotów i ruchów Wolnych Konopi lektura zdecydowanie obowiązkowa.
 

    Hmm... Dlaczego mam wrażenie graniczące z pewnością, że jak tylko kliknę przycisk "publikuj posta", to zaraz przypomni mi się co najmniej jeszcze kilka lektur, które KONIECZNIE powinnam umieścić w tym rankingu...?
     A teraz - zapraszam Was do komentowania i prezentowania swoich typów.