Matury i inne bzdury

     Jakie mam zdanie odnośnie poziomu polskiego szkolnictwa, to moi Czytelnicy z grubsza wiedzą - przynajmniej ci, którzy śledzą tę witrynę regularnie od dłuższego czasu. Wyraźną cezurą, od której rozpoczęło się systemowe ogłupianie młodzieży, jest zlikwidowanie 8-letniej podstawówki, a wprowadzenie gimnazjum. Co za tym idzie, obywatel naszego słodkiego kraju urodzony po 1986 roku kończy edukację jako niedouczony ignorant, jeśli zadowala się wyłącznie tym, co mu oferuje masowe, powszechne kształcenie.
     Zgadzam się, że stary system szkolnictwa był archaiczny w odniesieniu do nowej rzeczywistości. To prawda, że w dobie łatwego dostępu do wszelkich informacji nie ma potrzeby rycia aż tylu rzeczy na pamięć, co nasi rodzice [o przedwojennych pokoleniach nie wspominając]. Racją jest również, że przed reformą serwowano uczniom zbyt wiele wiedzy teoretycznej kosztem praktyki [mam tu na myśli edukację ogólną, a więc licea i studia, bo stare zawodówki czy kierunki techniczne były chlubnym wyjątkiem od reguły]. W rezultacie wypuszczano absolwentów z mózgami pełnymi wszelakich możliwych informacji, których jednak nie umieli zastosować w rzeczywistości. System jednak należało NAPRAWIĆ, a nie go doszczętnie rozwalać. Zniszczono stare, nie wprowadzając na to miejsce niczego lepszego. Co z tego, że od uczniów nie wymaga się już pamięciowego opanowania rozmaitych szczególików, które faktycznie w każdej chwili mogą sobie sprawdzić - jeśli nie uczy się ich SELEKCJI DANYCH. Nie potrafią rozróżnić, co z tego śmietnika informacji [którym de facto jest np. Internet] jest wartościowe, a co nie. Co gorsza, nie potrafią też zdobyć się na jakąkolwiek osobistą refleksję, brak im też często zwyczajnie słownictwa, którym mogliby opisać otaczający ich świat. W rezultacie wyrosło nam pokolenie "kopiuj-wklej", czyli ludzi bezrefleksyjnie przetwarzających informacyjną papkę, którą się im serwuje.
     Dlaczego o tym akurat teraz mówię? Za nami seria egzaminów gimnazjalnych, a maturalne właśnie są w toku. Po raz kolejny przychodzi mi załamywać ręce, kiedy przeglądam arkusze egzaminacyjne i ponuro zadawać sobie jakże retoryczne pytanie: do czego to, kurna, wszystko ma prowadzić? Nie wymaga się od tych dzieciaków jakiejkolwiek wiedzy, a jedyne, co jest sprawdzane, to nawyk schematycznego myślenia. Wiecie jednak, co w tym wszystkim jest "najzabawniejsze"? Otóż - może będziecie zaskoczeni - ale zadania gimnazjalne są trudniejsze i bardziej ambitne, niż matura! Być może osoby układające testy zdają sobie sprawę, że 14-15 latkowie są jeszcze w takim wieku, w którym po prostu nie da się ich włożyć do sztywnych szuflad i nakazać jednolitego sposobu myślenia. Wiedzą, że gdyby na tym etapie rozwoju zaserwować im sztywny, jednoznaczny klucz do dłuższej wypowiedzi pisemnej, to 3/4 dzieciaków oblałaby egzamin. Zostawia się im więc jeszcze jako-taką swobodę wyrażania myśli, by trzy lata potem - podczas matury - sprawdzić, czy zamienili się już w grzeczniutkie, półmózgie robociki, które napiszą dokładnie to, co trzeba i ani mniej, ani więcej.
    Konkrety? A proszę bardzo. Nie będę skupiała się na analizie części testowej obu egzaminów [to temat na osobnego posta - dość zaznaczyć, że w ogóle rozwiązywanie testów wyboru z języka polskiego uważam za uwłaczające inteligencji], ale przyjrzyjmy się tematom dłuższych wypowiedzi pisemnych. Wypracowanie powinno sprawdzać umiejętność budowania toku myślowego w sposób logiczny, zaplanowany i rzecz jasna zgodny z normami językowymi, ale także dawać możliwość wykazania się abstrakcyjnym myśleniem, analizy danych, kojarzenia faktów, samodzielnego wyciągania wniosków i krytycznej oceny. Tjaaa... Tylko jak to zrobić, jeśli do wypracowania maturalnego dołączony jest schematyczny klucz, w który trzeba się wstrzelić pod groźbą oblania egzaminu?
    Napisałam wyżej, że wypracowanie na egzaminie gimnazjalnym jest trudniejsze, niż maturalne. Trudniejsze - czyli wymagające samodzielnego myślenia. Nie wierzycie? No to popatrzcie na tegoroczne tematy:


GIMNAZJUM: „Literatura pozwala lepiej poznać i zrozumieć minione wieki”. Rozważ słuszność tego stwierdzenia w rozprawce. Zilustruj swoje argumenty przykładami literackimi.


MATURA: 
Temat 1: Wyjaśnij symbolikę lewej i prawej strony oraz jej znaczenie dla wymowy utworu, analizując przytoczony fragment III części "Dziadów" Adama Mickiewicza. Zwróć uwagę na postać Nowosilcowa i postawy innych bohaterów wobec niego.
Temat 2: Porównaj postawy życiowe Izabeli Łęckiej i Joanny Podborskiej ukazane w podanych fragmentach "Lalki" Bolesława Prusa i "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego. Odwołując się do znajomości utworów, zwróć uwagę na okoliczności, które miały wpływ na ukształtowanie osobowości bohaterek.


     Czego oczekujemy zatem od gimnazjalisty? Ma co prawda za zadanie udowodnić z góry narzucone twierdzenie - a ideałem byłoby, gdyby rozprawkę oparto na hipotezie i POZWOLONO się uczniowi nie zgodzić z podanym założeniem - np. "Czy uważasz, że literatura pozwala lepiej poznać i zrozumieć minione wieki?". Delikwent mógłby być zdania, że wcale nie, bo - dajmy na to - literatura to subiektywny punkt widzenia autora, bujda na resorach, a poznać minione wieki to można co najwyżej ze źródeł historycznych. Poza tym jednak młody człowiek ma możliwość odwołania się w przykładach do dowolnie wybranych przez siebie książek, a więc nie tylko lektur. Może wykazać się wiedzą [jeśli ją posiada...], popisać się erudycją, oryginalnością, bo nikt mu tu nie nakłada żadnego kagańca. W rezultacie sprawdzający dostanie bardzo różne prace, a wszystkie potencjalnie mogą być dobre - pod warunkiem, że są logiczne, na temat i trzymają się konwencji rozprawki.


    Czego tymczasem wymagamy od maturzysty?
    W przypadku pierwszego tematu zauważcie, że nie musi on na dobrą sprawę znać nawet całej lektury, bo wymagają od niego WYŁĄCZNIE analizy przytoczonego fragmentu. Pytanie o znaczenie "symboliki lewej i prawej strony" jest tak jednoznaczne i sztampowe, że wyjaśnia je każdy bryk czy notatka w podręczniku. Uczeń nie ma tu żadnego pola manewru - aby zrealizować temat, musi napisać dokładnie to, co trzeba, czyli to, co prawdopodobnie znajduje się w kluczu. Aby jednak młody człowiek nie miał już żadnych wątpliwości, jaki dokładnie tok myślenia ma zaprezentować, to dołożono drugą część pytania, wskazano bezczelnie paluchem, aby broń Boże nie zapomniał o Nowosilcowie!
    Drugi temat wydaje się trudniejszy, mamy bowiem zestawione dwie lektury. Porównanie bohaterek ma się dokonać na podstawie fragmentów, ale łaskawie każą nam się też odwołać do treści lektury by zawyrokować, co ukształtowało obie panie. Tutaj owszem, bez - przynajmniej pobieżnej - znajomości książek się nie obejdzie. Ale na tym cała trudność się kończy. Tak bowiem dobrano oba fragmenty, by można z nich było wyciągnąć "jedyny słuszny wniosek", że Podborska jest cacy, a Łęcka be. A jak ma być inaczej, skoro refleksja na temat Izabeli pochodzi od nieprzychylnego jej narratora, a Joasię widzimy oczami  niej samej, bo zaserwowano nam fragment pamiętnika? Na podstawie tego, co nam podano, po prostu NIE DA SIĘ wyciągnąć innego wniosku, niż ten, który założyła osoba układająca test.
    Rezultatem egzaminu ma być powstanie tysięcy bliźniaczych prac, w których abiturienci prezentują identyczny, jedyny słuszny sposób myślenia. Pomijam fakt, że sam poziom tych pytań jest żenujący - "za moich czasów" nadawałyby się co najwyżej przy odpowiedzi ustnej, aby na bieżąco sprawdzić, czy delikwent zna lekturę. Nikomu by nie przyszło do głowy dawać czegoś takiego na maturę.

    Czasami cieszę się, że przy obecnym drastycznym spadku poziomu nauczania pracuję w Zoo. Nie przygotowuję dzieciaki "pod egzaminy", nie muszę brać udziału w ich ogłupianiu. One testy i tak mają pod małpimi ogonkami. Mogę sobie pozwolić na luksus swobodnej interpretacji, nakłaniania ich do samodzielnego myślenia - bez obawy, że im zaszkodzę i że przeze mnie nie wstrzelą się w klucz. One i tak mają braki sięgające pierwszych lat podstawówek, a ich wiedza o świecie jest bardzo mała. Czegokolwiek więc ich nie nauczę, to i tak będzie dobrze. Ważne, by ćwiczyły mózg [bo organ nieużywany zanika... :)] i by udało mi się ich czymkolwiek zainteresować.
    Z tego punktu widzenia owszem - mam bardzo wdzięczne zadanie :)