Pozytywni zapaleńcy

    Daaawno, daaawno temu, w początkach istnienia tego bloga, w poście "Z lekturą wśród zwierząt", próbowałam odpowiedzieć na pytanie, dlaczego uczniowie w szkołach - i to nie tylko tych dla trudnej młodzieży - zasadniczo nie czytają lektur. Zauważyłam wtedy, że i tak mają zdecydowanie łatwiejsze zadanie, bo nie dość, że lista obowiązkowych książek została w drastyczny sposób odchudzona, to jeszcze wprowadzono na nią sporo takich naprawdę "nieszkolnych" tytułów, o jakich ludzie z mojego pokolenia [czy tym bardziej starsi] mogli jedynie pomarzyć. Najlepszym przykładem jest tutaj "Hobbit" oraz "Władca Pierścieni" Tolkiena, którego ja czytałam w szóstej klasie podstawówki ukradkiem na fizyce pod ławką z wypiekami na twarzy - a teraz jako nauczyciel mam obowiązek omówić z dzieciakami jako przykład klasyki fantasy [jeśli nie w całości, to przynajmniej we fragmentach].
    Nie mam jakiegoś wyjątkowego świra na punkcie tej książki i bynajmniej nie jestem z niej ekspertem, ale byłam zaskoczona, kiedy odkryłam, że obecnie uczniowie często reagują na nią dokładnie tak samo, jak na lektury pozytywistyczne spod znaku Sienkiewicza - czyli głośnym ziewnięciem i pełnym wyrzutu pytaniem: "Czy NAPRAWDĘ musimy to przerabiać...?". Pewnie wychodzą z założenia, że skoro coś zostało wciągnięte na listę lektur, to musi to być edukacyjne nudziarstwo i nie warto sobie nim zawracać głowy. Tym niemniej jednak jako nauczyciel mam ułatwione zadanie, bo w wyniku szumu medialnego towarzyszącego ekranizacjom każdej kolejnej części trylogii Tolkiena, to raczej nie trafia się delikwent, który nie miałby kompletnie pojęcia, o co w całej tej historii chodzi [nawet, jeśli nie chciało mu się obejrzeć filmu].
    Dla polonisty z wyobraźnią "Władca Pierścieni" jest genialną okazją do przemycenia rozmaitych uniwersalnych kulturowych toposów, archetypów oraz kopalnią symboli, z którymi można się bawić przez szereg lekcji. Żeby nie być gołosłowną, mogę podać kilka przetestowanych już osobiście przez Dragonkę pomysłów na zajęcia, rzecz jasna z zastrzeżeniem, że nie zawsze daje się wszystko zrobić. Zależy to oczywiście od poziomu wiedzy i zainteresowania słuchaczy.

1) "Aragorn jako ideał rycerza i władcy" - czy może istnieć wdzięczniejszy pretekst do powtórki, na czym polegał średniowieczny kodeks rycerski? Tutaj zwykle zapodaję fragment o wezwaniu armii nieumarłych, którymi Obieżyświat dowodzi jako potomek Isildura, a potem przechodzę do sceny koronacji, kiedy wyraża życzenie, by insygnia władzy przekazali mu Frodo i Gandalf. Żywa i łopatologiczna ilustracja tego, jakie cechy idealnego wojownika są zakorzenione w kulturze europejskiej od czasów najdawniejszych.

2) "Symbolika śmierci rycerskiej" - tutaj najlepiej działa zestawienie aż czterech fragmentów literackich [jako teksty oraz ekranizacje, jeśli dysponuję odpowiednim sprzętem], a mianowicie:
   - śmierć Boromira zabitego strzałami orków [fragment filmu]
   - śmierć Rolanda z jego wyborem miejsca agonii, chowaniem miecza pod siebie oraz wyciąganiem do nieba rękawicy [tekst]
   - śmierć Podbipięty, od strzał i z modlitwą na ustach [fragment filmu]
   - śmierć Emilii Plater w utworze Mickiewicza "Śmierć pułkownika" [tekst].

    Z doświadczenia wiem,  że nawet najbardziej odporni na wiedzę uczniowie łapią w tym momencie, że jest to dokładnie ta sama śmierć, ten sam motyw, tylko powielany w różnych epokach. I są na ogół mocno zdziwieni, jak bezczelnie twórcy od siebie zrzynają :)

3) "Archetyp idealnej przyjaźni" - we "Władcy Pierścieni" mamy tu przykładów do wyboru, do koloru. Zwykle wybieram rzecz jasna Froda i Sama, ale jak ktoś chce, to Legolas z Gimlim lub Merry z Pippinem nadadzą się równie dobrze.

4) "Pierścień Władzy jako symbol zła" - no i tu mamy naprawdę bardzo szerokie pole do popisu, w zależności od tego, jak głęboko w symbolikę chcemy się zaryć. Można poprzestać tylko na analizie, co Pierścień robi ze swoim właścicielem, ale moim najnowszym odkryciem - i to właśnie z lekcji w Zoo - jest odczytanie tego jako metafory uzależnienia. Zestawienie wyniszczenia fizycznego i psychicznego Golluma z "archetypem" alkoholika czy narkomana okazało się strzałem w dziesiątkę [czyli doprowadziło do tego, że tematem zainteresowała się cała klasa i każdy z delikwentów koniecznie miał coś do dodania].

    "Władcę Pierścieni" [rzecz jasna we fragmentach] skończyłam właśnie omawiać w obu moich trzecich gimnazjalnych. I o ile w klasie Jadzi przemknęłam przez tę knigę tak szybko i sprawnie, jak tylko mogłam [bo temat wyraźnie im zwisał i powiewał], to w 3C sytuacja była zupełnie inna. Trafiłam tam mianowicie na dwóch zapaleńców - Marka i Karola - którzy mają prawdziwego świra na punkcie Tokiena, znają trylogię na wyrywki i oczywiście o wiele dokładniej, niż ja, a ekranizację widzieli tyle razy, że już stracili rachubę.
    Tu może pojawić się pytanie: co powinien zrobić nauczyciel, jeśli odkryje, że trafił na temat, w którym jeden z uczniów bije go na głowę? Otóż według mnie tylko jedno - pod żadnym pozorem nie rżnąć głupa, tylko przyznać otwarcie, że w tym wypadku uczeń przerósł mistrza i pozwolić, by delikwent błyszczał wiedzą, ile tylko ma ochotę. Nie ma takiej możliwości, by jeden człowiek był ekspertem z każdego tematu, a zwłaszcza wtedy, kiedy trafi na zapaleńca. Wyraziłam zatem mój niekłamany podziw odnośnie merytorycznego przygotowania obu panów i ograniczyłam swój udział w lekcjach do umiejętnego sterowania ich wypowiedziami przez zadawanie pytań - oraz zbierania najważniejszych informacji pod koniec każdych zajęć po to, by reszta ich kolegów wiedziała, co jest najważniejsze, bezwzględnie do zapamiętania i do wrycia na sprawdzian.
   A sama klasówka? Nie zapominajmy, że to jednak jest Zoo, więc jej poziom z konieczności był dość niski, a wszystkie pytania, które się pojawiły, wcześniej omówiłam szczegółowo na powtórzeniu wiadomości. Byłabym jednak świnią, a nie smokiem, gdybym przy tym ostatecznym skontrolowaniu wiedzy z treści książki nie doceniła Marka i Karola i nie pozwoliła im odnieść wymiernych korzyści z ich hobby. Dlatego też do sprawdzianu dołączyłam dwa bardziej szczegółowe pytania z komentarzem, że są one na szóstkę i uczeń, który poradzi sobie z resztą testu, może spróbować na nie odpowiedzieć.
    Efekt? Ano pierwszy raz w historii mojej kariery nauczyciela w szkole dla trudnej młodzieży postawiłam dwie oceny celujące :)