Różewicz

    Jeszcze jakieś dwa tygodnie temu, kiedy - z konieczności w telegraficznym skrócie - omawiałam z Kornelem na zajęciach twórczość Tadeusza Różewicza, usłyszałam pełne niedowierzania pytanie:
    - To on jest z Pokolenia Kolumbów? I jeszcze żyje?!
    Tjaaa...
    
    O śmierci Tadeusza Różewicza przeczytałam w tramwaju wracając z egzaminów gimnazjalnych. Przyjęłam to jakoś spokojniej, niż odejście pani Wisławy. Nie wiem dlaczego, ale ona wydawała mi się jakaś taka ponadczasowa, wieczna - i pewnie stąd moją pierwszą jakże głęboką refleksją po śmierci noblistki było "O k*** mać...". Natomiast informacja, że umarł Różewicz, jakoś wpisała mi się w naturalny cykl świata. Doświadczony, mądry człowiek, bez którego trudno wyobrazić sobie powojenną poezję polską, dożył spokojnie sędziwego wieku i dziś zamknął oczy po raz ostatni. Tak się toczy świat.
    Nie mam pojęcia, dlaczego śmierć Szymborskiej była dla mnie swego rodzaju szokiem, a Różewicza - smutną, ale całkiem zwyczajną wiadomością. A przecież jego wiersze także są dla mnie bardzo ważne i swojego czasu nieźle zryły mi beret. Może dlatego, że twórczość Różewicza naznaczona jest śmiercią, piętnem cierpienia, od którego w mojej ocenie nie uwolnił się przez całe życie? Chyba coś w tym jest. Moje pierwsze skojarzenia z wierszami pani Wisławy to ironia, paradoks, ale też smakowanie życia z nieustannym zdziwieniem, że świat wygląda właśnie tak, a nie inaczej. Tymczasem kiedy myślę "Tadeusz Różewicz", w mózgu pojawiają mi się niepokojące obrazy wypełnione krzykiem, bólem, zniszczeniem. Jego wiersze mają dla mnie coś z rozmowy, jaką prowadzi się w gabinecie psychoterapeuty, aby oczyścić się z traumy. Być może dlatego jego odejście wydało mi się częścią naturalnego procesu - ponieważ on przez całe życie nie uwolnił się od tematu przemijania.
    Nie będę dziś przypominać jego najbardziej "szkolnych", znanych każdemu licealiście liryków, takich jak "Ocalony" czy "Warkoczyk" - a założę się, że przeciętnemu Kowalskiemu twórczość Tadeusza Różewicza kojarzy się właśnie z tymi tytułami [o ile w ogóle jakkolwiek się kojarzy...]. Chcę natomiast zacytować wiersz, który lubię ze względu na subtelne ciepło, jakie się z niego przebija. Prosty, ludzki przekaz, bez zbędnych udziwnień i przerostu formy nad treścią. Taki nieśmiały humanizm w różewiczowskim wydaniu.

TADEUSZ RÓŻEWICZ

"LIST DO LUDOŻERCÓW" 

Kochani ludożercy

nie patrzcie wilkiem

na człowieka

który pyta o wolne miejsce

w przedziale kolejowym

zrozumcie

inni ludzie też mają

dwie nogi i siedzenie

Kochani ludożercy

poczekajcie chwilę

nie depczcie słabszych

nie zgrzytajcie zębami

zrozumcie

ludzi jest dużo będzie jeszcze

więcej wiec posuńcie się trochę

ustąpcie

Kochani ludożercy

nie wykupujcie wszystkich

świec sznurowadeł i makaronu

Nie mówcie odwróceni tyłem:

ja mnie mój moje

mój żołądek mój włos

mój odcisk moje spodnie

moja żona moje dzieci

moje zdanie

Kochani ludożercy

nie zjadajmy się Dobrze

bo nie zmartwychwstaniemy

Naprawdę